Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε την Τετάρτη, 7 Μάϊου, ότι παραπέμπει την Ελλάδα στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ) για δύο ξεχωριστές παραβιάσεις του δικαίου της ΕΕ, που σχετίζονται με τη φορολόγηση οχημάτων και τη χρέωση για τη χρήση οδικών υποδομών.
Φορολόγηση και ταξινόμηση εισαγόμενων μεταχειρισμένων οχημάτων
Πιο συγκεκριμένα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε σήμερα να παραπέμψει την Ελλάδα στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης εξαιτίας της παράλειψης τροποποίησης των κανόνων της σχετικά με την ταξινόμηση και τη φορολόγηση των αυτοκινήτων.
Ο ελληνικός τέλος ταξινόμησης, ο οποίος επιβάλλεται σε όλα τα οχήματα, είναι υψηλότερος για ορισμένες κατηγορίες μεταχειρισμένων αυτοκινήτων που αγοράζονται σε άλλα κράτη μέλη της ΕΕ σε σύγκριση με παρόμοια εγχώρια μεταχειρισμένα οχήματα. Επιπλέον, ο ελληνικός περιβαλλοντικός τέλος εφαρμόζεται μόνο σε εισαγόμενα μεταχειρισμένα οχήματα ορισμένων κατηγοριών και όχι σε εγχώρια οχήματα των αντίστοιχων κατηγοριών. Η Επιτροπή θεωρεί ότι η ελληνική νομοθεσία αντίκεινται στο άρθρο 110 της ΣΛΕΕ, δεδομένου ότι τα εγχώρια οχήματα υπόκεινται σε χαμηλότερη φορολογία σε σύγκριση με οχήματα από άλλες χώρες της ΕΕ.
Επιπλέον, η Ελλάδα απαγορεύει την ταξινόμηση ορισμένων μεταχειρισμένων οχημάτων που εισάγονται από άλλες χώρες της ΕΕ, χωρίς να επιβάλλει παρόμοια απαγόρευση στις αντίστοιχες κατηγορίες εγχώριων οχημάτων. Πρόκειται για σαφή περιορισμό της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων, ο οποίος αντιβαίνει στο άρθρο 34 και στο άρθρο 36 της ΣΛΕΕ. Η Επιτροπή απέστειλε στην Ελλάδα προειδοποιητική επιστολή τον Σεπτέμβριο του 2021, πρόσθετη προειδοποιητική επιστολή τον Ιούνιο του 2023 και αιτιολογημένη γνώμη τον Μάιο του 2024, ζητώντας από τις ελληνικές αρχές να αποκαταστήσουν την ασυμβατότητα των ελληνικών κανόνων με το ενωσιακό δίκαιο. Η Επιτροπή θεωρεί ότι οι προσπάθειες των αρχών ήταν, μέχρι σήμερα, ανεπαρκείς και, ως εκ τούτου, παραπέμπει την Ελλάδα στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Ιστορικό
Κατόπιν νομοθετικών αλλαγών που εισήχθησαν στην Ελλάδα από το 2020, το ποσό του τέλους ταξινόμησης για τα εισαγόμενα μεταχειρισμένα αυτοκίνητα υπερβαίνει σε ορισμένες περιπτώσεις το ποσό του υπολειπόμενου φόρου που ενσωματώνεται στην αξία παρόμοιων εγχώριων μεταχειρισμένων αυτοκινήτων, κατά παραβίαση του Άρθρου 110 της ΣΛΕΕ.
Εκτός από τον φόρο ταξινόμησης που εφαρμόζεται σε όλα τα εισαγόμενα μεταχειρισμένα αυτοκίνητα, η επιβολή περιβαλλοντικού τέλους μόνο σε εισαγόμενα μεταχειρισμένα αυτοκίνητα ορισμένων κατηγοριών (Euro 4, Euro 5a και Euro 5b), και όχι στα εγχώρια αντίστοιχα, συνιστά επιπλέον παραβίαση του Άρθρου 110 της ΣΛΕΕ.
Η ελληνική απαγόρευση ταξινόμησης μεταχειρισμένων αυτοκινήτων (κατηγοριών Euro 1, 2 και 3) ισχύει μόνο για οχήματα που εισέρχονται στην ελληνική αγορά από άλλα κράτη μέλη. Δεν επιβάλλεται ανάλογη απαγόρευση για τα αντίστοιχα εγχώρια αυτοκίνητα.
Δεδομένου ότι η απαγόρευση αυτή εφαρμόζεται αποκλειστικά σε οχήματα που προέρχονται από άλλα κράτη μέλη, το μέτρο αυτό συνιστά πλήρη περιορισμό των εισαγωγών των εν λόγω οχημάτων, και ως εκ τούτου συνιστά περιορισμό κατά την έννοια του Άρθρου 34 της ΣΛΕΕ.
Μη ενσωμάτωση των ενωσιακών κανόνων σχετικά με τα διόδια και τις χρεώσεις χρήσης υποδομών
Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε να παραπέμψει τη Βουλγαρία, την Ελλάδα και την Πολωνία στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης λόγω αποτυχίας ενσωμάτωσης των κανόνων της ΕΕ για τη χρέωση οχημάτων για τη χρήση ορισμένων υποδομών (Οδηγία (ΕΕ) 2022/362). Τα τρία κράτη μέλη δεν κοινοποίησαν τα μέτρα ενσωμάτωσης εντός της προθεσμίας που έληξε στις 25 Μαρτίου 2024.
Η Επιτροπή απέστειλε επιστολές επίσημης γνωστοποίησης στις 23 Μαΐου 2024 και, στη συνέχεια, αιτιολογημένες γνώμες στις 16 Δεκεμβρίου 2024, παρέχοντας δίμηνη προθεσμία σε κάθε περίπτωση για απάντηση και λήψη των αναγκαίων μέτρων συμμόρφωσης με την υποχρέωση πλήρους ενσωμάτωσης της Οδηγίας. Στις απαντήσεις τους, τα κράτη μέλη παρουσίασαν χρονοδιάγραμμα υιοθέτησης των σχετικών μέτρων, ωστόσο μέχρι σήμερα δεν έχει κοινοποιηθεί κανένα μέτρο ενσωμάτωσης στην Επιτροπή.
Η Επιτροπή θεωρεί ότι οι προσπάθειες των εθνικών αρχών για τη λήψη των αναγκαίων μέτρων είναι ανεπαρκείς, και για τον λόγο αυτό παραπέμπει τη Βουλγαρία, την Ελλάδα και την Πολωνία στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ζητώντας παράλληλα την επιβολή χρηματικών κυρώσεων.
Ιστορικό
Η Οδηγία για τη χρέωση βαρέων οχημάτων για τη χρήση ορισμένων υποδομών (Οδηγία 1999/62/ΕΚ) θεσπίζει κανόνες σχετικά με την επιβολή χρεώσεων βάσει απόστασης (δηλαδή διοδίων) και χρεώσεων βάσει χρόνου (δηλαδή τελών χρήσης, γνωστά και ως «vignettes») στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Τα κράτη μέλη δεν υποχρεούνται να ανακτούν το κόστος των υποδομών (κατασκευή, συντήρηση, λειτουργία) μέσω οδικών χρεώσεων. ωστόσο, εφόσον επιλέξουν να το πράξουν, οφείλουν να συμμορφώνονται με τους κανόνες της Οδηγίας.
Η Οδηγία αποτελεί βασικό στοιχείο της πολιτικής μεταφορών της ΕΕ όσον αφορά τη χρηματοδότηση των υποδομών, στηριζόμενη στις αρχές «ο χρήστης πληρώνει» και «ο ρυπαίνων πληρώνει». Η αρχή «ο χρήστης πληρώνει» προβλέπει ότι το κόστος των οδικών υποδομών θα πρέπει να βαρύνει τους χρήστες, ενώ η αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει» προβλέπει ότι το εξωτερικό κόστος των μεταφορών στην κοινωνία (ρύπανση αέρα και θορύβου, εκπομπές CO₂, συμφόρηση) θα πρέπει να βαρύνει τον ρυπαίνοντα. Η Οδηγία ορίζει επίσης κανόνες μη διάκρισης, όπως προβλέπεται στο Άρθρο 18 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ).
Η τροποποιητική Οδηγία για τη χρέωση οχημάτων για τη χρήση ορισμένων υποδομών (Οδηγία (ΕΕ) 2022/362) εισάγει σημαντικές αλλαγές.
Tο πεδίο εφαρμογής επεκτείνεται ώστε να περιλαμβάνει επιβατικά αυτοκίνητα, λεωφορεία, πούλμαν και μικρά βαρέα οχήματα, με τις εξαιρέσεις για τα τελευταία να καταργούνται σταδιακά έως το 2027. Ωστόσο, η επιλογή των τιμολογίων διοδίων για ελαφρά οχήματα (όπως επιβατικά αυτοκίνητα και βαν) παραμένει στην ευχέρεια των εθνικών αρχών. Επιπλέον, νέοι κανόνες προβλέπουν ότι τα τέλη χρήσης για τα ελαφρά οχήματα πρέπει να είναι αναλογικά με τη διάρκεια χρήσης της οδικής υποδομής. Η εφαρμογή τελών χρήσης στα βαρέα οχήματα θα καταργηθεί σταδιακά, καθώς δεν αντανακλούν την πραγματική χρήση της υποδομής. Οι κανονισμοί επεκτείνονται επίσης σε άλλους δρόμους που δεν ανήκουν στο Διευρωπαϊκό Δίκτυο Μεταφορών (ΔΕΔ-Μ) και δεν είναι αυτοκινητόδρομοι. Από το 2026, πρέπει επίσης να ανακτώνται τα εξωτερικά κόστη για την ατμοσφαιρική ρύπανση.
Επιπλέον, καταργείται η υποχρέωση διαφοροποίησης των τελών βάσει προτύπων Euro, και πλέον τα τέλη θα διαφοροποιούνται βάσει των εκπομπών CO₂ των οχημάτων. Θα επιτρέπονται εξαιρέσεις για οχήματα μηδενικών εκπομπών: για τα βαρέα οχήματα έως τις 31 Δεκεμβρίου 2025, και για τα ελαφρά οχήματα επ’ αόριστον.
Τέλος, εισάγεται νέο τέλος για την αντιμετώπιση του εξωτερικού κόστους της συμφόρησης, σηματοδοτώντας μια ουσιαστική στροφή προς ένα πιο ολοκληρωμένο και περιβαλλοντικά προσανατολισμένο σύστημα χρέωσης στους δρόμους.
