Σε μία περίοδο κατά την οποία η συζήτηση για το μέλλον της κοινωνικής ασφάλισης, τη συμπληρωματική συνταξιοδοτική αποταμίευση και τον ρόλο του δεύτερου πυλώνα επανέρχεται δυναμικά στο προσκήνιο, το Επαγγελματικό Ταμείο Ασφάλισης Οικονομολόγων — Ε.Τ.Α.Ο. — αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα επαγγελματικού ταμείου που λειτουργεί με στόχο την ενίσχυση της ασφαλιστικής προστασίας των μελών του.

Το Ε.Τ.Α.Ο. είναι νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου, μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, και η εγγραφή σε αυτό είναι προαιρετική. Σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσιεύει το ίδιο το Ταμείο, ξεκίνησε τη λειτουργία του το 2006 και παρουσιάζεται ως το πρώτο επαγγελματικό ταμείο με κεφαλαιοποιητικό σύστημα στην Ελλάδα. Παρέχει συμπληρωματική προστασία για την κάλυψη κινδύνων που συνδέονται με το γήρας, την αναπηρία και τον θάνατο, ενώ εποπτεύεται από το Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, την Εθνική Αναλογιστική Αρχή και την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς.

Ο θεσμός της επαγγελματικής ασφάλισης

Η επαγγελματική ασφάλιση εντάσσεται στον λεγόμενο δεύτερο πυλώνα ασφάλισης και λειτουργεί συμπληρωματικά προς την υποχρεωτική κοινωνική ασφάλιση. Στην περίπτωση του Ε.Τ.Α.Ο., η ιδέα για τη δημιουργία ενός ασφαλιστικού φορέα για τους οικονομολόγους συνδέεται ιστορικά με το Οικονομικό Επιμελητήριο, ενώ η θεσμοθέτηση της επαγγελματικής ασφάλισης στην Ελλάδα έγινε με τον Ν. 3029/2002. Το καταστατικό του Ε.Τ.Α.Ο. εγκρίθηκε στις 5 Δεκεμβρίου 2003.

Σκοπός του Ταμείου είναι η παροχή επαγγελματικής ασφαλιστικής προστασίας πέραν της υποχρεωτικής κοινωνικής ασφάλισης. Η προστασία αυτή αφορά τρεις βασικούς ασφαλιστικούς κινδύνους: το γήρας, την αναπηρία και τον θάνατο. Για τον λόγο αυτό έχουν δημιουργηθεί τρεις διακριτοί κλάδοι: ο Κλάδος Εφάπαξ, ο Κλάδος Αλληλοβοήθειας και ο Κλάδος Σύνταξης.

Ποιοι μπορούν να εγγραφούν

Δικαίωμα εγγραφής στο Ε.Τ.Α.Ο. έχουν τα μέλη του Οικονομικού Επιμελητηρίου, καθώς και τα πρόσωπα που ασκούν, κατόπιν άδειας από το Οικονομικό Επιμελητήριο, το επάγγελμα του λογιστή-φοροτεχνικού. Η δυνατότητα αφορά τόσο εργαζόμενους στον δημόσιο και ιδιωτικό τομέα όσο και ελεύθερους επαγγελματίες. Δικαίωμα εγγραφής έχουν επίσης μόνιμοι υπάλληλοι και υπάλληλοι με σύμβαση εργασίας αορίστου χρόνου του Οικονομικού Επιμελητηρίου και του ίδιου του Ταμείου.

Η εγγραφή είναι προαιρετική και δεν συνδέεται με συμμετοχή σε συνδικαλιστική ή επαγγελματική οργάνωση. Ωστόσο, για όποιον ασφαλίζεται στο Ταμείο, η συμμετοχή είναι υποχρεωτική στους δύο βασικούς κλάδους, με εξαίρεση τον Κλάδο Αλληλοβοήθειας σε ειδικές περιπτώσεις, όπως όταν το υποψήφιο μέλος είναι ήδη συνταξιούχος ή έχει αναπηρία 67% και άνω.

Οι βασικές παροχές του Ταμείου

Ο Κλάδος Εφάπαξ εφαρμόζει κεφαλαιοποιητικό σύστημα προκαθορισμένης εισφοράς. Αυτό σημαίνει ότι οι εισφορές του ασφαλισμένου δημιουργούν ατομικό λογαριασμό, ο οποίος επενδύεται σύμφωνα με τους κανόνες του Ταμείου. Ο ασφαλισμένος μπορεί να δικαιωθεί εφάπαξ παροχή ανάλογα με την ηλικία και τον χρόνο ασφάλισης, όπως για παράδειγμα στα 65 έτη με τουλάχιστον ένα έτος ασφάλισης, στα 62 έτη με τουλάχιστον πέντε έτη ασφάλισης, στα 55 έτη με τουλάχιστον δώδεκα έτη ασφάλισης ή ανεξαρτήτως ηλικίας με είκοσι έτη ασφάλισης. Προβλέψεις υπάρχουν επίσης σε περίπτωση μόνιμης ολικής αναπηρίας ή θανάτου.

Ο Κλάδος Αλληλοβοήθειας λειτουργεί με διανεμητικό σύστημα προκαθορισμένης παροχής και καλύπτει κινδύνους αναπηρίας και θανάτου. Η παροχή καταβάλλεται μετά από απόφαση του Διοικητικού Συμβουλίου και, σύμφωνα με τα δημοσιευμένα στοιχεία του Ταμείου, το ποσό της εφάπαξ παροχής διαμορφώνεται αντιστρόφως ανάλογα με την ηλικία του ασφαλισμένου κατά τον χρόνο επέλευσης του κινδύνου. Για παράδειγμα, για ασφαλισμένο που δεν έχει συμπληρώσει το 40ό έτος ηλικίας, η παροχή ανέρχεται σε 20.000 ευρώ.

Ο Κλάδος Σύνταξης δίνει τη δυνατότητα στον ασφαλισμένο, αντί της εφάπαξ παροχής, να ζητήσει μηνιαία σύνταξη, εφόσον πληρούνται οι σχετικές προϋποθέσεις. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται η συνταξιοδότηση από τον φορέα κύριας ασφάλισης και χρόνος ασφάλισης στο Ταμείο τουλάχιστον 18 ετών με ηλικία τουλάχιστον 60 ετών ή χρόνος ασφάλισης τουλάχιστον 25 ετών, ανεξαρτήτως άλλων προϋποθέσεων.

Εισφορές και επενδυτική λειτουργία

Σύμφωνα με το Ε.Τ.Α.Ο., η τριμηνιαία εισφορά στον Κλάδο Εφάπαξ κυμαίνεται από 60 ευρώ έως 1.500 ευρώ, ενώ το μέλος έχει δικαίωμα αλλαγής εισφοράς μία φορά τον χρόνο. Η σχετική δυνατότητα μεταβολής συνδέεται με συγκεκριμένη διαδικασία και χρονικό πλαίσιο υποβολής αίτησης.

Τα αποθεματικά του Κλάδου Εφάπαξ επενδύονται στο Αμοιβαίο Κεφάλαιο «Επαγγελματικό Ταμείο Οικονομολόγων Α/Κ Μικτό», το οποίο λειτουργεί από τις 7 Αυγούστου 2008 και διαχειρίζεται η Alpha Trust. Το Ταμείο αναφέρει ότι οι επενδύσεις του διέπονται από τις αρχές της συνετής και συντηρητικής διαχείρισης, της διασποράς και της ποιότητας των επενδυτικών επιλογών, με στόχο την ασφάλεια, την αποδοτικότητα και τη ρευστότητα των περιουσιακών του στοιχείων.

Φορολογικά κίνητρα

Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά των Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης είναι η φορολογική τους μεταχείριση. Το Ε.Τ.Α.Ο. αναφέρει ότι, σύμφωνα με τον Ν. 4172/2013, από τον υπολογισμό του εισοδήματος από μισθωτή εργασία και συντάξεις εξαιρούνται οι ασφαλιστικές εισφορές που καταβάλλονται υπέρ επαγγελματικών ταμείων, ενώ εξαιρείται και η εφάπαξ καταβαλλόμενη παροχή από επαγγελματικά ταμεία που έχουν συσταθεί με νόμο.

Η ύπαρξη φορολογικών κινήτρων αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για την ανάπτυξη της επαγγελματικής ασφάλισης, καθώς ενισχύει τη συμμετοχή των επαγγελματιών σε συμπληρωματικά σχήματα ασφαλιστικής προστασίας και αποταμίευσης.