Ο Μάρτιος του 2025 άφησε πίσω του μια ζοφερή εικόνα για την οδική ασφάλεια στην Ελλάδα: 16 θανατηφόρα τροχαία μόνο στην Αττική, με 18 ανθρώπους να χάνουν τη ζωή τους. Πρόκειται για έναν απολογισμό διπλάσιο από τους δύο προηγούμενους μήνες, που καταδεικνύει ότι το πρόβλημα δεν είναι μεμονωμένο ή συγκυριακό. Είναι βαθιά ριζωμένο, συστημικό.
Κακές επιλογές, βαριές συνέπειες
Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία για τον Μάρτιο, στη χώρα καταγράφηκαν συνολικά 521 τροχαία ατυχήματα, ενώ οι τροχονομικές παραβάσεις ξεπέρασαν τις 35.000. Ποιες είναι όμως οι πιο συχνές αιτίες; Στην κορυφή της λίστας βρίσκεται η οδήγηση υπό την επήρεια αλκοόλ, με 978 παραβάσεις, ακολουθεί η υπερβολική ταχύτητα με 635 περιπτώσεις, η χρήση κινητού τηλεφώνου από 488 οδηγούς και η παραβίαση του κόκκινου σηματοδότη σε 353 περιπτώσεις. Παράλληλα, εκατοντάδες οδηγοί εντοπίστηκαν χωρίς ζώνη ασφαλείας ή προστατευτικό κράνος — μια ανησυχητική επιβεβαίωση ότι η αμέλεια σε βασικούς κανόνες οδικής ασφάλειας παραμένει εκτεταμένο φαινόμενο στην καθημερινότητα των δρόμων μας.
Η Ευρώπη σε κρίσιμο σταυροδρόμι
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, 19.800 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους σε τροχαία το 2024. Αν και αυτός ο αριθμός παρουσιάζει μείωση κατά 3% σε σχέση με το προηγούμενο έτος, οι αποκλίσεις μεταξύ των κρατών-μελών παραμένουν έντονες. Την τελευταία πενταετία, χώρες όπως η Ελλάδα, η Ισπανία, η Γαλλία και η Ιταλία σημείωσαν περιορισμένη πρόοδο, ενώ σε άλλες —όπως η Ιρλανδία και η Εσθονία— οι θάνατοι από τροχαία αυξήθηκαν. Αντίθετα, κράτη όπως η Βουλγαρία, η Δανία, η Λιθουανία, η Πολωνία και η Σλοβενία κινούνται σταθερά προς την επίτευξη του στόχου μείωσης κατά 50% των θυμάτων έως το 2030, όπως προβλέπει το ευρωπαϊκό πρόγραμμα Vision Zero.
Οι χώρες με τους λιγότερο ασφαλείς δρόμους, βάσει των θανάτων ανά εκατομμύριο κατοίκων, είναι η Ρουμανία (77), η Βουλγαρία (74) και η Ελλάδα, η οποία με 64 νεκρούς κατατάσσεται στην τρίτη χειρότερη θέση της Ε.Ε., σημαντικά πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (44). Στην αντίπερα όχθη, η Σουηδία ξεχωρίζει καταγράφοντας μόλις 20 θανάτους ανά εκατομμύριο κατοίκων — το χαμηλότερο ποσοστό στην Ε.Ε., γεγονός που την καθιστά όχι μόνο τη χώρα με τους ασφαλέστερους δρόμους στην Ευρώπη, αλλά και ένα φωτεινό παράδειγμα για το μέλλον της οδικής ασφάλειας.
Κινδυνεύουν μόνο οι οδηγοί;
Ομολογουμένως, οι κίνδυνοι της ασφάλτου και τα τρακαρίσματα δεν απειλούν αποκλειστικά τους οδηγούς και τους συνεπιβάτες των οχημάτων, παρά το γεγονός ότι οι δύο αυτές κατηγορίες βρίσκονται στην κορυφή των θυμάτων. Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, το 44% των θυμάτων είναι οδηγοί ή επιβάτες αυτοκινήτων, το 20% μοτοσικλετιστές, το 18% πεζοί και το 10% ποδηλάτες. Αξίζει στο σημείο αυτό να εξετάσουμε και τον παράγοντα της ηλικίας, στον οποίον εντοπίζουμε σημαντικές διαφοροποιήσεις. Η ηλικιακή κατανομή των θυμάτων αποδεικνύει ότι στους νέους 18-24, το 62% των θυμάτων σχετίζονται με ατυχήματα που έχουν προκληθεί από αυτοκίνητα και το 24% δίκυκλα, ενώ στους άνω των 65, πεζοί και ποδηλάτες αντιπροσωπεύουν σχεδόν το ήμισυ των θανάτων.
Εξαιρετικά σημαντικός δείκτης είναι και οι κατηγορίες του οδικού δικτύου στις οποίες καταγράφονται τα ατυχήματα. Όπως αποδεικνύουν τα τελευταία ποσοστά, πιο επικίνδυνοι είναι οι επαρχιακοί δρόμοι, όπου καταγράφεται το 52% των θανάτων, έναντι 38% σε αστικές περιοχές και μόλις 9% σε αυτοκινητοδρόμους. Στις πόλεις, 7 στους 10 νεκρούς ανήκουν στις λεγόμενες “ευάλωτες ομάδες” (πεζοί, ποδηλάτες, μοτοσικλετιστές), με 1.665 πεζούς να χάνουν τη ζωή τους μόνο το 2023 σε συγκρούσεις με αυτοκίνητα. Αντίστοιχα, στην Ελλάδα, το 69% των θυμάτων σε κατοικημένες περιοχές είναι οδηγοί δικύκλων ή πεζοί, με τους τελευταίους να αγγίζουν το 23,1% των συνολικών θυμάτων.
Το παράδειγμα της Σουηδίας: Όταν η ασφάλεια γίνεται κουλτούρα
Τι κάνει σωστά η Σουηδία και έχει τους ασφαλέστερους δρόμους στην ΕΕ; Οι απαντήσεις βρίσκονται σε μια συντονισμένη στρατηγική που δεν βασίζεται σε αποσπασματικά μέτρα, αλλά σε μια ολιστική προσέγγιση που προάγει και καλλιεργεί την οδική κουλτούρα. Αρχικά οι πολίτες φορούν ζώνη σε ποσοστό σχεδόν 98% (στην Ελλάδα μόλις 71% μπροστά και 56% πίσω). Επιπλέον, οι οδηγοί αποφεύγουν συστηματικά το αλκοόλ (7,1% δηλώνουν οδήγηση υπό την επήρεια, έναντι 12,5% στην Ελλάδα), ενώ και ο στόλος των οχημάτων είναι νεότερης γενιάς, με μέση ηλικία 11 χρόνια – την ώρα που στην Ελλάδα πλησιάζει τα 17,5.
Παράλληλα, η Σουηδία έχει μειώσει τα όρια ταχύτητας στους αυτοκινητόδρομους, μέτρο το οποίο ισχύει και για τα ηλεκτρικά πατίνια στα οποία επίσης έχει μειωθεί η μέγιστη επιτρεπτή ταχύτητα. Ασφαλώς και το νομικό πλαίσιο δεν αφήνει περιθώρια ερμηνείας γύρω από τα επιτρεπτά όρια του αλκοόλ περιορίζοντάς τα στα 0,2 g/l για όλους τους οδηγούς χωρίς εξαιρέσεις.
Φυσικά, πέρα από τις όποιες ρυθμίσεις και την βελτίωση των υποδομών το σημείο κλειδί στην περίπτωση της Σουηδίας είναι ότι επιχειρεί να καλλιεργήσει μια ασφαλή οδική κουλτούρα στους πολίτες της, ξεκινώντας από την εκπαίδευση των παιδιών!
Safe Roads Project: Καλλιεργώντας την κυκλοφοριακή συνείδηση από την παιδική ηλικία
Η εκπαίδευση των παιδιών αποτελεί την βάση για την μείωση των τροχαίων ατυχημάτων και αυτόν ακριβώς τον δρόμο φιλοδοξεί να ανοίξει η Hellas Direct με το πρόγραμμα Safe Roads project, επιχειρώντας να καλλιεργήσει την κυκλοφοριακή και οδική κουλτούρα των παιδιών, προτού ακόμη αποκτήσουν δίπλωμα ή όχημα.
Το πρόγραμμα υλοποιείται εδώ και χρόνια με στόχο να διαμορφώσει από μικρή ηλικία υπεύθυνους χρήστες του οδικού δικτύου – πεζούς, ποδηλάτες κι φυσικά αυριανούς οδηγούς. Η προσέγγιση βασίζεται σε εκπαιδευτικά εργαλεία και βιωματικές δράσεις που διδάσκουν στα παιδιά πώς να κυκλοφορούν με ασφάλεια, χωρίς φόβο αλλά με σεβασμό.
Γιατί, όπως σημειώνουν οι υπεύθυνοι της πρωτοβουλίας, τα παιδιά δεν έχουν παγιωμένες κακές συνήθειες – και αυτό ακριβώς είναι το πλεονέκτημα. Αν μάθουν από νωρίς, δεν θα χρειαστεί να «ξεμάθουν» αργότερα.
Η οδική ασφάλεια δεν είναι πολυτέλεια – είναι επιλογή. Χρειάζεται σοβαρότητα, συνέπεια, αλλά και προνοητικότητα. Χρειάζεται ένα σύνολο ενεργειών – από τους θεσμούς μέχρι τους πολίτες.
Και πάνω απ’ όλα, χρειάζεται να δούμε τον δρόμο όχι απλώς σαν υποδομή, αλλά σαν χώρο ζωής. Εκεί όπου κάθε λάθος μπορεί να κοστίσει μια οικογένεια. Εκεί όπου κάθε επιλογή έχει σημασία.
