Η επαγγελματική ασφάλιση περνά σε νέα φάση, με το Υπουργείο Εργασίας να προωθεί αλλαγές που έχουν ως στόχο τη διεύρυνση του δεύτερου πυλώνα ασφάλισης και την πρόσβαση περισσότερων εργαζομένων, ελεύθερων επαγγελματιών και μικρών επιχειρήσεων σε συμπληρωματική συνταξιοδοτική παροχή.

Το σχέδιο νόμου για τη βελτίωση του πλαισίου λειτουργίας των Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης παρουσιάστηκε από την υπουργό Εργασίας Νίκη Κεραμέως στο Υπουργικό Συμβούλιο και αναμένεται να τεθεί σε δημόσια διαβούλευση εντός Ιουλίου, με στόχο να οδηγηθεί στη Βουλή το φθινόπωρο.

Η μεταρρύθμιση επιχειρεί να απαντήσει σε ένα χρόνιο δομικό πρόβλημα της ελληνικής αγοράς: τη χαμηλή διείσδυση της επαγγελματικής ασφάλισης. Σήμερα λειτουργούν 27 Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης, με περίπου 55.000 ασφαλισμένους, ενώ τα περιουσιακά στοιχεία των ΤΕΑ δεν υπερβαίνουν το 1% του ΑΕΠ. Πρόκειται για ποσοστό ιδιαίτερα χαμηλό σε σύγκριση με χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ΟΟΣΑ όπου ο δεύτερος πυλώνας έχει αναπτυχθεί σε μεγαλύτερο βαθμό.

Ανοιχτά ΤΕΑ: Πρόσβαση για μικρές επιχειρήσεις και επαγγελματίες

Η σημαντικότερη αλλαγή αφορά τη δημιουργία των λεγόμενων «Ανοιχτών Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης», τα οποία λειτουργούν ως ΤΕΑ-ομπρέλες. Μέσω αυτών θα μπορούν να εντάσσονται μικρότερες επιχειρήσεις, συλλογικοί φορείς, συνδικαλιστικές οργανώσεις και ελεύθεροι επαγγελματίες, χωρίς να απαιτείται η δημιουργία αυτοτελούς Ταμείου για κάθε επιχείρηση ή επαγγελματική ομάδα.

Η παρέμβαση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για την ελληνική οικονομία, καθώς η συντριπτική πλειονότητα των επιχειρήσεων είναι πολύ μικρές. Περίπου το 90% των επιχειρήσεων στη χώρα απασχολεί έως 10 εργαζόμενους, γεγονός που καθιστούσε μέχρι σήμερα δύσκολη, αν όχι απαγορευτική, τη σύσταση ενός ανεξάρτητου ΤΕΑ.

Με τα Ανοιχτά ΤΕΑ, μία μικρή επιχείρηση θα μπορεί να προσφέρει στους εργαζομένους της πρόσθετη συνταξιοδοτική κάλυψη, ενώ ένας ελεύθερος επαγγελματίας θα αποκτά ευκολότερη πρόσβαση σε ένα οργανωμένο σχήμα επαγγελματικής συνταξιοδοτικής αποταμίευσης. Παράλληλα, η συγκέντρωση περισσότερων συμμετεχόντων σε ένα ευρύτερο σχήμα αναμένεται να περιορίζει το διαχειριστικό κόστος.

Τα Ανοιχτά ΤΕΑ θα αδειοδοτούνται από την Τράπεζα της Ελλάδος, υπό την προϋπόθεση ότι πληρούν συγκεκριμένες απαιτήσεις διακυβέρνησης και κανονιστικής συμμόρφωσης. Σύμφωνα με το νέο πλαίσιο, θα μπορούν να δέχονται νέες επιχειρήσεις ή συλλογικούς φορείς χωρίς να απαιτείται κάθε φορά ξεχωριστή εποπτική έγκριση για την επιμέρους προσχώρηση.

ΟΑΠΕΣ: Νέος ρόλος για τις ασφαλιστικές εταιρείες

Δεύτερη βασική παρέμβαση είναι η θέσπιση του Ομαδικού Ασφαλιστικού Προϊόντος Επαγγελματικής Συνταξιοδότησης, του ΟΑΠΕΣ. Πρόκειται για προϊόντα που θα εκδίδονται από ασφαλιστικές εταιρείες και θα εντάσσονται στον δεύτερο πυλώνα ασφάλισης.

Τα ΟΑΠΕΣ θα πρέπει να παρέχουν ισοδύναμη προστασία δικαιωμάτων με τα προγράμματα των ΤΕΑ και θα εποπτεύονται αυστηρά από την Τράπεζα της Ελλάδος. Στόχος είναι η εξομοίωση των όρων λειτουργίας, εποπτείας και φορολογικής μεταχείρισης μεταξύ ΤΕΑ και ασφαλιστικών προϊόντων επαγγελματικής συνταξιοδότησης, ώστε να αποφευχθούν στρεβλώσεις στην αγορά.

Η ρύθμιση αυτή έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τις ασφαλιστικές επιχειρήσεις, καθώς δημιουργεί ένα πιο καθαρό θεσμικό πλαίσιο για την ανάπτυξη ομαδικών συνταξιοδοτικών λύσεων, με φορολογικά κίνητρα αντίστοιχα των ΤΕΑ και αυξημένες απαιτήσεις προστασίας των ασφαλισμένων.

Φορητότητα και προστασία δικαιωμάτων

Κεντρικό σημείο του νέου πλαισίου αποτελεί και η πλήρης φορητότητα των δικαιωμάτων των ασφαλισμένων. Η αλλαγή εργασίας, επαγγελματικής ιδιότητας ή επαγγελματικής κατάστασης δεν θα πρέπει να οδηγεί σε απώλεια κατοχυρωμένων δικαιωμάτων ή σε διακοπή της ασφαλιστικής συνέχειας.

Έτσι, ένας εργαζόμενος που αλλάζει εργοδότη θα μπορεί να μεταφέρει ευκολότερα τα δικαιώματά του σε νέο φορέα επαγγελματικής ασφάλισης. Παράλληλα, προβλέπεται δυνατότητα παραμονής στην επαγγελματική ασφάλιση ακόμη και σε περίπτωση απώλειας της επαγγελματικής ιδιότητας, όπως για παράδειγμα σε περίοδο ανεργίας.

Στο ίδιο πλαίσιο, καταργείται το όριο των 100 μελών που αποτελούσε προϋπόθεση για τη σύσταση επαγγελματικού ταμείου, ενώ απλοποιούνται και οι διαδικασίες λειτουργικών αλλαγών. Ένα ΤΕΑ θα μπορεί να δημιουργεί ή να τροποποιεί πρόγραμμα για ήδη συμμετέχουσα χρηματοδοτούσα επιχείρηση με απόφαση του Διοικητικού Συμβουλίου, χωρίς να απαιτείται κάθε φορά αλλαγή καταστατικού.

Αλλαγές στη φορολογία των παροχών

Σημαντικές αλλαγές προωθούνται και στη φορολόγηση των παροχών. Το ισχύον καθεστώς, το οποίο συνδέει τη φορολογική επιβάρυνση κυρίως με τα χρόνια συμμετοχής στο Ταμείο, αναμένεται να αντικατασταθεί από ένα σύστημα όπου βασικό κριτήριο θα είναι η ηλικία κατά την οποία ο ασφαλισμένος λαμβάνει την παροχή.

Με απλά λόγια, όσο πιο κοντά στη συνταξιοδότηση πραγματοποιείται η έξοδος από το πρόγραμμα, τόσο ευνοϊκότερη θα είναι η φορολογική μεταχείριση. Η αλλαγή αυτή επιχειρεί να άρει πρακτικές δυσκολίες που είχαν προκύψει από τη σύνδεση της φορολογίας με τα έτη ασφάλισης και να καταργήσει το φορολογικό «πέναλτι» για όσους εισέρχονται σε ΤΕΑ σε μεγαλύτερη ηλικία.

Ωστόσο, το φορολογικό σκέλος παραμένει ένα από τα πιο κρίσιμα σημεία της μεταρρύθμισης, καθώς οι τελικές ρυθμίσεις αναμένεται να «κλειδώσουν» σε δεύτερο χρόνο, μετά τη συνέχιση του διαλόγου με τους εμπλεκόμενους φορείς.

Προγράμματα υγείας και οικογενειακή κάλυψη

Το σχέδιο νόμου προβλέπει ακόμη τη δυνατότητα των ΤΕΑ να προσφέρουν στα μέλη τους προγράμματα υγείας, υπό την προϋπόθεση ότι ο σχετικός κίνδυνος θα καλύπτεται πλήρως από ασφαλιστική ή αντασφαλιστική επιχείρηση ή από πάροχο υπηρεσιών υγείας μέσω σύμβασης σταθερού κατά κεφαλή κόστους.

Παράλληλα, θεσπίζεται δυνατότητα ασφάλισης μελών της οικογένειας του άμεσα ασφαλισμένου, ενώ προσαρμόζεται σε ευνοϊκότερα επίπεδα το πλαφόν των εισφορών, με κατάργηση του υφιστάμενου ορίου του 20%.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στη διαφάνεια. Οι ασφαλισμένοι θα πρέπει να έχουν τυποποιημένη και σαφή ενημέρωση για την επένδυσή τους, την απόδοση του λογαριασμού τους και τα βασικά χαρακτηριστικά του προγράμματος στο οποίο συμμετέχουν.

Η ενίσχυση του δεύτερου πυλώνα δεν αφορά μόνο τη συνταξιοδοτική επάρκεια των εργαζομένων. Συνδέεται και με τη μακροπρόθεσμη αποταμίευση, τη δημιουργία επενδυτικών κεφαλαίων και τη διοχέτευση ρευστότητας στην οικονομία. Για την ασφαλιστική αγορά, η θεσμοθέτηση των ΟΑΠΕΣ και η δυνατότητα ευρύτερης συμμετοχής σε επαγγελματικά σχήματα δημιουργούν ένα νέο πεδίο ανάπτυξης, με αυξημένες όμως απαιτήσεις διακυβέρνησης, εποπτείας και ενημέρωσης των ασφαλισμένων.