Σάββατο, 25 Μαΐου 2024

Πολιτεία και αγορά σε κοινό μέτωπο κατά των φυσικών καταστροφών

Δημοσίευση: 10/04/2024

Άρθρο του κ. Ηλία Γαλάνη που δημοσιεύτηκε στο Broker’s Time 75. Ο Ηλίας Γαλάνης είναι Διευθύνων Σύμβουλος της PASCAL & STRATIS S.A.

Από τον Νοέμβριο του 2017, η Έλληνική κοινωνία και οικονομία έχουν έλθει αντιμέτωπες με συνεχόμενα και διαρκώς εντεινόμενα συμβάντα φυσικών καταστροφών, απότοκα τόσο της κλιματικής αλλαγής όσο και της (συχνά ανεξέλεγκτης) ανθρώπινης δραστηριότητας. Η αποτίμηση των συνεπειών των εν λόγω συμβάντων σε κοινωνικό, οικονομικό και οικολογικό επίπεδο αποτελεί  μία μακράς διάρκειας κοπιώδη προσπάθεια, η οποία συχνά δυσχεραίνεται από την επέλευση νέων καταστροφών και διαχρονικά ζητήματα αδράνειας.

Η συμμετοχή της ασφαλιστικής αγοράς, στην ανωτέρω διαδικασία αποτίμησης, είναι διττή καθώς καλείται να συμμετάσχει στην αξιολόγηση των συμβάντων (τόσο σε επίπεδο αποτίμησης για τη δική της διαδικασία τεχνικής ανάληψης όσο και ευρύτερα, ως ενεργός κοινωνικός φορέας), ενώ παράλληλα είναι φορέας διαμόρφωσης των επιπτώσεων, μέσω της ενεργούς συμμετοχής της στην αποκατάσταση των ζημιών εκ των συμβάντων, δια των καταβαλλόμενων αποζημιώσεων.

Οι φυσικές καταστροφές που έχουν σημειωθεί κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2023, με κορωνίδα τα πλημμυρικά συμβάντα που έπληξαν (κυρίως) τη Θεσσαλία, έχουν αποτελέσει σημαντική πρόκληση για όλους τους φορείς της ασφαλιστικής αγοράς – ασφαλιστικές εταιρείες, διαμεσολαβούντες, πραγματογνώμονες, τεχνικούς συμβούλους και λοιπούς εμπλεκόμενους. Η έκταση και διασπορά των επιπτώσεων ήταν τέτοια που κατέστησε εμφανείς τις (προϋφιστάμενες) ελλείψεις σε πόρους και αδυναμίες σε υποδομές για την αντιμετώπιση αντίστοιχων περιπτώσεων. Προς υπεράσπιση των εμπλεκομένων, θα πρέπει να αναφερθεί ότι το μέγεθος και η πολυπλοκότητα των συνεπειών από  τις πλημμύρες του Σεπτεμβρίου 2023 ήταν τέτοια, που αναλογικά θα κατέλυε οποιαδήποτε αντίστοιχη αγορά, όσο οργανωμένη και αν ήταν, όχι μόνο την τοπική.

Η ανταπόκριση των φορέων ήταν μάλλον ικανοποιητική, τόσο σε σχέση με την αμεσότητα και επάρκεια των υπηρεσιών όσο και -κυρίως- ως προς την ευρύτητα προσέγγισης, τη διάθεση επίλυσης των προβλημάτων, που αναπόφευκτα προέκυπταν, και την κατανόηση της σημασίας του παρεχόμενου έργου. Αναμφίβολα, η τοπική αγορά δεν ήταν δομικά έτοιμη να αντιμετωπίσει αντίστοιχου μεγέθους ζημιές, αλλά επέδειξε προσαρμοστικότητα και φιλοτιμία, συμβάλλοντας στο μερίδιο που της αναλογεί, στην ανοικοδόμηση ολόκληρων περιοχών, συμμετέχοντας ενεργά στη διατήρηση του κοινωνικού ιστού σε αυτές, προκειμένου να αποσοβηθούν φαινόμενα εγκατάλειψης.

Η αποτίμηση των συνεπειών από τα πλημμυρικά συμβάντα βρίσκεται σε πρώιμο στάδιο, καθώς εύλογα οι προσπάθειες αρχικά έχουν επικεντρωθεί στην αντιμετώπιση αυτών. Η αξιολόγηση θα εμπλέξει πλήθος φορέων του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα και θα απασχοληθεί με τα αίτια, τις ενδεχόμενες παραμέτρους υπαιτιότητας, τη δυνατότητα βελτίωσης των υποδομών και από την πλευρά της ασφαλιστικής αγοράς, την καλύτερη κατανόηση των κινδύνων, την ακριβέστερη ποσοτικοποίηση των συνεπειών και ως τελικό ευκταίο στόχο, τη διαμόρφωση μιας λειτουργικής κοινωνίας κινδύνου.

Η συνδρομή της πολιτείας σε προηγούμενες περιπτώσεις ήταν σχεδόν πάντα κατασβεστικού χαρακτήρα, εστιάζοντας στην άμβλυνση των επιπτώσεων για τους πληγέντες, συνήθως χωρίς τη δέουσα στόχευση και κυρίως με οριζόντια μέτρα. Αποζημιώσεις, ενισχύσεις και επιδοτήσεις αποκαταστάσεων έχουν συχνά χορηγηθεί, χωρίς να επιτύχουν υψηλά ποσοστά αποτελεσματικότητας και συχνά σημαντικά ποσά έχουν πρακτικά χαθεί, χωρίς να επιφέρουν την αναμενόμενη ή επιθυμητή θετική επίδραση.

Στο σημείο αυτό, θα πρέπει να σημειωθεί ότι συγκριτικά η αποτελεσματικότητα των ασφαλιστικών αποζημιώσεων σε αντίστοιχα συμβάντα ήταν διαχρονικά σαφώς υψηλότερη, ωστόσο η σημασία της δε λάμβανε την ανάλογη αναγνώριση λόγω της χαμηλής ασφαλιστικής συνείδησης και διείσδυσης στη χώρα μας, γεγονός που πρακτικά έχει μέχρι σήμερα καταστήσει ανέφικτη τη λειτουργία κοινωνίας κινδύνου.

Οι εξαγγελίες της πολιτείας, μετά τα πρόσφατα συμβάντα, αποτέλεσαν ένα ενδιάμεσο βήμα μεταξύ των παλαιότερων πρακτικών και της προσπάθειας αντιμετώπισης μιας πραγματικότητας με την παράλληλη αναγνώριση της νέας κανονικότητας. Η έκταση των ζημιών στην περιοχή της Θεσσαλίας δεν έχει πλήρως αποτιμηθεί και ενδεχομένως να μην εξακριβωθεί ποτέ το πλήρες κόστος τους. Ωστόσο, οι εμπλεκόμενοι φορείς θεωρούν ότι το συνολικό κόστος των ζημιών πιθανότατα κυμαίνεται περί τα 4 δισ. ευρώ, όντας παραπλήσιο ως οικονομικό μέγεθος της συμμετοχής της ασφαλιστικής αγοράς στο εγχώριο προϊόν.

Η έκθεση των ασφαλιστικών εταιρειών στις ίδιες ζημιές επίσης, δεν έχει πλήρως ποσοτικοποιηθεί, κυρίως λόγω των καλύψεων διακοπής εργασιών, οι οποίες αξιολογούν την επίπτωση των υλικών ζημιών στα αποτελέσματα των πληγεισών ασφαλιζόμενων επιχειρήσεων σε βάθος αρκετών μηνών. Ωστόσο, οι αρχικές ενδείξεις υποδεικνύουν ότι η έκθεση των ασφαλιστικών εταιρειών δύναται να κυμανθεί περί το ποσό των 0,5 δισ. ευρώ, ποσό που φαντάζει παραπλήσιο με τη γενικότερη ασφαλιστική διείσδυση στον κλάδο περιουσίας.

Η εξαγγελία περί υποχρεωτικότητας στην ασφάλιση εταιρειών με κύκλο εργασιών άνω των 2.000.000 ευρώ, σε συνδυασμό με την πρόσφατη παροχή οικονομικών κινήτρων μέσω της μείωσης του φόρου περιουσίας για την ασφάλιση κατοικιών έναντι φυσικών καταστροφών, αποτελεί μια πρώτη αναγνώριση της πολιτείας ότι στο μέλλον πιθανότατα δε θα είναι σε θέση να αντιμετωπίσει τις οικονομικές επιπτώσεις αντίστοιχων συμβάντων, ιδίως όταν οι προβλέψεις υποδηλώνουν ότι τα εν λόγω συμβάντα θα είναι διαρκώς συχνότερα και εντονότερα.

Πολλοί ευλόγως θα σημειώσουν ότι η οικονομική κατάσταση του ελληνικού κράτους καθιστά ήδη δυσχερή τη συμμετοχή της πολιτείας στην αντιμετώπιση των συμβάντων. Ο συνδυασμός της δυσχέρειας στη μονομερή αντιμετώπιση από πλευράς πολιτείας των επιπτώσεων εκτενών ζημιών, σε συνδυασμό με τον χαμηλό βαθμό αποτελεσματικότητας των κρατικών αποζημιώσεων ή ενισχύσεων, καθιστούν πρακτικά μονόδρομο την ευρύτερη συμμετοχή της ασφαλιστικής αγοράς στο πλαίσιο αντιμετώπισης καταστροφικών κινδύνων. Ωστόσο, οι προθέσεις της πολιτείας δύνανται να αποτελέσουν μια αφορμή γνωριμίας με την ασφάλιση, αλλά σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να λειτουργήσουν ως βάση για τη διαμόρφωση μιας αποτελεσματικής κοινωνίας κινδύνου.

Η παρεχόμενη αφορμή, τόσο από τις καταστροφικές συνέπειες των συμβάντων όσο και από τις εξαγγελίες της πολιτείας, θα πρέπει να αποτελέσουν απλώς το εφαλτήριο για την ενεργοποίηση των φορέων της αγοράς προς τον σκοπό ενίσχυσης της ασφαλιστικής συνείδησης των πολιτών.

Επιπρόσθετα, δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι η ασφαλιστική αγορά μπορεί και επιθυμεί να υποστηρίξει μια καθολική υποχρεωτικότητα στην ασφάλιση επιχειρήσεων. Θα πρέπει να ληφθεί υπόψιν ότι πολλές εκ των επιχειρήσεων κύκλου εργασιών άνω των 2.000.000 ευρώ, που παραμένουν ανασφάλιστες έναντι βασικών κινδύνων περιουσίας, πιθανώς, έχουν διοίκηση χωρίς ασφαλιστική συνείδηση ή είναι τεχνικά μη ασφαλίσιμες.

Η εν λόγω παράμετρος θα πρέπει να αξιολογηθεί περαιτέρω, καθώς η βούληση της πολιτείας πιθανότατα δε βασιζόταν στη δημιουργία ζημιογόνων χαρτοφυλακίων ασφάλισης περιουσίας. Οι όροι και προϋποθέσεις εκπλήρωσης της αναφερθείσας υποχρεωτικότητας θα πρέπει να αξιολογηθούν σε βάθος, προκειμένου η τρέχουσα προσπάθεια να έχει ουσιώδεις πιθανότητες επιτυχίας και να μην καταλήξει ανεφάρμοστο σχέδιο ή πεδίο εκμετάλλευσης.

Όλοι οι εμπλεκόμενοι θα πρέπει να συνεχίσουν να εργάζονται άοκνα προς το σκοπό της διαρκούς επιμόρφωσης, βελτίωσης των παρεχόμενων προϊόντων και υπηρεσιών, καινοτομίας και κατανόησης των αναγκών και ιδιαιτεροτήτων της κοινωνίας. Αποτελεί καθήκον όλων των φορέων η διαρκής προσπάθεια για εξοικείωση των ενδιαφερόμενων πολιτών με την έννοια και τα προϊόντα της ασφάλισης, καθώς επίσης και η εκπαίδευσή τους σε σχέση με την έννοια της κοινωνίας κινδύνου και του ευρύτερου χαρακτήρα της αποζημίωσης.

Παράλληλα, θα πρέπει να καταβληθούν προσπάθειες για την ενημέρωση των κοινωνικών φορέων για τις δυνατότητες απασχόλησης στην ασφαλιστική αγορά, ιδίως για στελέχη με μη ασφαλιστικό υπόβαθρο. Οι ελλείψεις πόρων, που διαπιστώθηκαν κατά τα πρόσφατα συμβάντα, δεν είναι εφικτό να αναπληρωθούν εν μία νυκτί, ωστόσο, η διαδικασία επαρκούς στελέχωσης σε ποσοτικό και ποιοτικό επίπεδο θα πρέπει να αποτελέσει σαφή προτεραιότητα.

Τα συμβάντα των τελευταίων ετών, με κυριότερα τις πλημμύρες του 2023 στη Θεσσαλία (ας μην ξεχνάμε και την πολύπαθη Εύβοια) προσέφεραν απλόχερα μαθήματα και τροφή προς σκέψη. Κατέστη σαφής και παράλληλα αναγνωρίστηκε στο πλαίσιο που παρασχέθηκε, η αμεσότητα στην παροχή των υπηρεσιών της ασφαλιστικής αγοράς. Πέραν των τελικών αποζημιώσεων, οι παρασχεθείσες προκαταβολές, αλλά και οι συμβουλευτικές υπηρεσίες συνέβαλαν στη δυνατότητα μικρομεσαίων επιχειρήσεων (την περίφημη ραχοκοκαλιά της ελληνικής, αλλά και ευρωπαϊκής οικονομίας) να παραμείνουν ζωντανές και σταδιακά να επανακάμψουν. Η κλιματική αλλαγή είναι αναμφίβολα εδώ και οι επιδράσεις της ακόμα δεν έχουν επαρκώς αξιολογηθεί.

Προς τον σκοπό αυτό απαιτείται η συμμετοχή πλήθους φορέων, όπως Πανεπιστήμια, Ερευνητικά Κέντρα, Συμβουλευτικές Εταιρείες, Επιμελητήρια, βραχίονες της πολιτείας (περιλαμβανομένου του αυστηρώς νοούμενου κρατικού μηχανισμού) και σαφώς των φορέων της ασφαλιστικής αγοράς, προκειμένου να αναγνωρισθούν οι συνιστώσες της πραγματικότητας, που θα έχουμε να αντιμετωπίσουμε τα προσεχή χρόνια και παράλληλα να αποφασισθεί η δέσμη σχεδιασμού, ενεργειών και μέτρων, που θα αντιμετωπίσει τους ελλοχεύοντες κινδύνους με τον πλέον αποτελεσματικό τρόπο.

Η αξιολόγηση των συμβάντων σε αμιγώς τεχνικό επίπεδο, πέραν του ότι είναι ιδιαίτερα πρώιμη, αποτελεί και θέμα περιορισμένου ενδιαφέροντος για το ευρύ κοινό. Σίγουρα από τα διδάγματα εκ των πρόσφατων συμβάντων μπορούμε να αντιληφθούμε καλύτερα την καταστροφική δύναμη των υδάτων, την εγγενή επικινδυνότητα της γειτνίασης με ποταμούς, την ενδεχόμενη ανάγκη αναθεώρησης των παραδοχών μελέτης σε πολλούς τομείς, το χρονικό εύρος των επιπτώσεων από πλημμυρικά συμβάντα, και τη σημαντικότητα της διασποράς κινδύνου και της ορθής αξιολόγησης αυτής. Κατά τη διαχείριση των εν λόγω ζημιών αντιμετωπίσαμε ως ασφαλιστική αγορά ζημιές που δεν αναμένονταν και άλλες που ήταν ζήτημα χρόνου να επέλθουν.

Ταυτόχρονα, η έλλειψη της τοπικής εμπειρίας σε πλημμυρικά φαινόμενα, οδήγησε πολλές φορές στην υποεκτίμηση των ενδεχόμενων αποτελεσμάτων πιθανής ζημιάς, οδηγώντας σε ανεπαρκή τεχνική αξιολόγηση.

Παράλληλα, επιστρέφοντας στην εστίαση ασφαλιστικού ενδιαφέροντος, τεθήκαμε ως αγορά εκ νέου αντιμέτωποι με την ανάλυση του λεκτικού των συμβολαίων και έννοιες όπως περιουσία εν υπαίθρω, περιορισμοί ή εξαιρέσεις κάλυψης, όρια και απαλλαγές, καθώς και άλλες πιο εξωτικές, όπως απώλεια ελκυστικότητας, απώλεια πρόσβασης, συντρέχουσα υπαιτιότητα, επάρκεια (ή μη) κεφαλαίων και άλλες κατά περίπτωση ιδιαίτερες προσεγγίσεις.

Σε επίπεδο προσωπικής εμπειρίας από τη διαχείριση των συμβάντων, θα ήθελα να σημειώσω ότι η αγορά έδειξε ευρύτητα πνεύματος στην αξιολόγηση των υποθέσεων, χωρίς αυτό να αναιρεί ότι η εκάστοτε ασφάλιση ενσωματώνεται σε μία σύμβαση, οι όροι της οποίας έχουν προσυμφωνηθεί και θα πρέπει να είναι σεβαστοί από όλα τα μέρη και κατ’ επέκταση ισχυροί.

Συνοψίζοντας, η επίδραση των πρόσφατων συμβάντων στην ελληνική κοινωνία και οικονομία, αν και δεν έχει πλήρως αποτιμηθεί, κατέστησε σαφές ότι το μοντέλο διαχείρισης κινδύνου που βασίζεται στην ύπαρξη της πολιτείας προστάτη δεν μπορεί να διατηρηθεί επ’ άπειρον. Ο κοινωνικός χαρακτήρας της κρατικής προστασίας θα πρέπει να ενσωματωθεί σε μία ευρύτερη κοινωνία κινδύνου με τη συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα και κυριότατα της ασφαλιστικής αγοράς, ώστε η αντιμετώπιση των μελλοντικών κινδύνων από φυσικές καταστροφές να εδράζεται κατά το δυνατόν στην επιστημονική αξιολόγηση και να επιφέρει τη μέγιστη αποτελεσματική ικανότητα των διαθέσιμων πόρων.

Οι καταστροφικές επιπτώσεις αποτελούν μία ακόμα ευκαιρία και πρόκληση για διάφορους τομείς δραστηριότητας, μεταξύ των οποίων και η ασφαλιστική αγορά, προκειμένου η καταγραφή και αντιμετώπιση των μελλοντικών φυσικών κινδύνων να οδηγήσει στην ελαχιστοποίηση των επιπτώσεων με λογισμένο κόστος και δίκαιη κατανομή αυτού.

Ακολουθήστε το insuranceforum.gr στο Google News.

Διαβάστε Ακόμα

Η τεχνητή νοημοσύνη μετασχηματίζει την χρηματοοικονομική πληροφόρηση παγκοσμίως – η υιοθέτηση αναμένεται να είναι σχεδόν καθολική τα επόμενα τρία χρόνια

Σχεδόν τα τρία τέταρτα των επιχειρήσεων χρησιμοποιούν ήδη την Τεχνητή Νοημοσύνη (ΑΙ) για τις χρηματοοικονομικές αναφορές τους – πρόβλεψη για

36th Thessaloniki Insurance Conference

Παρασκευή 9 Φεβρουαρίου

«Αντιμετωπίζοντας προκλήσεις – Δημιουργώντας ευκαιρίες»