Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι η επαγγελματική επάρκεια δεν αποδεικνύεται μόνο από έναν τίτλο σπουδών. Μήπως ήρθε η ώρα να ανοίξει και στην Ελλάδα αυτή η συζήτηση;
Η κλιματική αλλαγή δεν αποτελεί πλέον μια μακρινή πρόβλεψη. Οι φυσικές καταστροφές γίνονται συχνότερες και εντονότερες, ενώ η οικοδομική δραστηριότητα, οι τουριστικές επενδύσεις, τα δημόσια έργα, οι ενεργειακές εγκαταστάσεις και οι νέες τεχνολογίες δημιουργούν ένα διαρκώς συνθετότερο περιβάλλον κινδύνων. Παράλληλα, όσο διευρύνεται η ανάγκη ασφαλιστικής προστασίας της ιδιωτικής και επιχειρηματικής περιουσίας, τόσο αυξάνονται και οι απαιτήσεις από όσους καλούνται να διερευνήσουν, να αξιολογήσουν και να ποσοτικοποιήσουν τις ζημιές. Δεδομένου ότι η αγορά θα χρειαστεί τα επόμενα χρόνια περισσότερους εξειδικευμένους ασφαλιστικούς πραγματογνώμονες, το ερώτημα που επιτακτικά τίθεται είναι αν το σύστημα που τους επιλέγει, τους εκπαιδεύει και τους πιστοποιεί είναι πράγματι σχεδιασμένο ώστε να τους αναγνωρίσει.
Ας ξεκινήσουμε από την ίδια τη λέξη. Ο ειδικός που καλείται να διερευνήσει και να αξιολογήσει μια σύνθετη υπόθεση ονομάζεται και εμπειρογνώμονας. Η λέξη προέρχεται από το «έμπειρος» και το «γνώμων», δηλαδή εκείνον που γνωρίζει και είναι ικανός να κρίνει. Η ίδια η έννοιά της συνδέει, επομένως, την εμπειρία με τη γνώση και την κρίση. Δεν πρόκειται απλώς για μια ενδιαφέρουσα γλωσσική παρατήρηση. Αγγίζει την καρδιά του ζητήματος: από πού αντλεί πραγματικά την αξία της η επαγγελματική γνώμη ενός ειδικού;
Ο ασφαλιστικός πραγματογνώμονας δεν είναι ένας άνθρωπος που περιορίζεται στη συμπλήρωση εντύπων. Καλείται να διερευνήσει τη γενεσιουργό αιτία μιας ζημιάς, να διαχωρίσει το αποδεδειγμένο από το πιθανό και το πιθανό από το αυθαίρετο, να αξιολογήσει τεχνικά δεδομένα, να εξετάσει τους όρους, τις καλύψεις και τις εξαιρέσεις ενός ασφαλιστηρίου, να πραγματοποιήσει επιμετρήσεις, να ποσοτικοποιήσει με ακρίβεια την απώλεια και να συντάξει μια πλήρως τεκμηριωμένη έκθεση, ικανή να αντέξει σε αυστηρό τεχνικό, ασφαλιστικό και, ενδεχομένως, δικαστικό έλεγχο.
Ταυτόχρονα, βρίσκεται απέναντι σε ανθρώπους που μπορεί να έχουν μόλις χάσει το σπίτι τους, την επιχείρησή τους ή ένα σημαντικό μέρος της περιουσίας τους. Οφείλει να διαθέτει ενσυναίσθηση χωρίς να χάνει την αντικειμενικότητά του, να παραμένει ανθρώπινος χωρίς να παύει να είναι αδέκαστος, να εργάζεται υπό έντονη πίεση, να ταξιδεύει συχνά και πολλές φορές κάτω από εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες. Πρέπει ακόμη να αξιοποιεί σύγχρονα τεχνολογικά μέσα, όπως drones, θερμογραφία, ψηφιακές αποτυπώσεις και εξειδικευμένα λογισμικά. Χρειάζεται γνώσεις, ακεραιότητα, αντοχές και συνεχή εκπαίδευση. Κυρίως, όμως, χρειάζεται επαγγελματική κρίση.
Και εδώ βρίσκεται το κρίσιμο σημείο: η επαγγελματική κρίση δεν εξαντλείται σε όσα μπορούν να διδαχθούν σε ένα αμφιθέατρο ή να αξιολογηθούν σε μια γραπτή εξέταση. Χτίζεται μέσα από πραγματικές υποθέσεις, δύσκολες αποφάσεις, ευθύνη και πολυετή άσκηση του επαγγέλματος. Χτίζεται μπροστά σε ένα καμένο κτήριο, μια πλημμυρισμένη αποθήκη ή μια βιομηχανική εγκατάσταση εκτός λειτουργίας, όταν η θεωρητική γνώση πρέπει να μετατραπεί σε τεκμηριωμένη απόφαση με πραγματικές οικονομικές και ανθρώπινες συνέπειες. Το πανεπιστήμιο μπορεί να προσφέρει εξαιρετικά σημαντικές επιστημονικές βάσεις και μεθοδολογικά εργαλεία. Δεν μπορεί, όμως, από μόνο του να υποκαταστήσει την κρίση που αποκτάται μέσα από την πράξη.
Κανείς δεν αμφισβητεί την αξία της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης. Αντίθετα, αποτελεί πολύτιμο και, σε αρκετές ειδικότητες, αναντικατάστατο εφόδιο. Το ερώτημα είναι διαφορετικό: αποτελεί ένας πανεπιστημιακός τίτλος, από μόνος του, επαρκή απόδειξη ότι κάποιος μπορεί να ασκήσει το σύνθετο επάγγελμα του ασφαλιστικού πραγματογνώμονα; Και, αντιστρόφως, μπορεί η απουσία ενός τέτοιου τίτλου να ακυρώνει αυτομάτως μια μακρόχρονη, αποδεδειγμένη και επιτυχημένη επαγγελματική διαδρομή;
Οι πλέον ώριμοι διεθνείς επαγγελματικοί θεσμοί έχουν ήδη δώσει τη δική τους απάντηση. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, μία από τις ιστορικά σημαντικότερες ασφαλιστικές αγορές του κόσμου, το Chartered Institute of Loss Adjusters — CILA αναφέρει χωρίς περιστροφές στην επίσημη ιστοσελίδα του:
“You do not need to have any particular degree or previous qualifications to become a loss adjuster.”
Το CILA διευκρινίζει ότι γνώσεις και προσόντα στη μηχανική, στη νομική, στο surveying, στη λογιστική ή στο risk management είναι ιδιαίτερα χρήσιμα. Αναγνωρίζει, όμως, και τη δυνατότητα εισόδου μέσω επαγγελματικής μαθητείας και εκπαίδευσης μέσα στην εργασία. Αυτό δεν σημαίνει χαλάρωση των προτύπων. Σημαίνει ότι η επαγγελματική επάρκεια δεν θεωρείται πως αποδεικνύεται με έναν και μοναδικό τρόπο. Το βρετανικό σύστημα συνδυάζει εξειδικευμένες εξετάσεις, επαγγελματική εμπειρία, δεοντολογία και συνεχή ανάπτυξη. Η γνώση δεν καταργείται. Απλώς δεν έχει μονοπώλιο.
Την ίδια αρχή ακολουθεί και η FUEDI, η Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Πραγματογνωμόνων Ζημιών, η οποία εκπροσωπεί εθνικές επαγγελματικές ενώσεις και επιδιώκει την εναρμόνιση υψηλών προτύπων επαγγελματικής επάρκειας και συμπεριφοράς σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Το επίσημο πλαίσιό της προβλέπει ρητή και θεσμοθετημένη διαδρομή πιστοποίησης και για επαγγελματίες που δεν διαθέτουν τίτλο ανώτατης εκπαίδευσης, υπό αυστηρότερες προϋποθέσεις ουσιαστικής, πολυετούς και αποδεδειγμένης εμπειρίας στο ίδιο το loss adjusting, καθώς και συνεργασίας επί σειρά ετών με ήδη πιστοποιημένους εμπειρογνώμονες. Δεν πρόκειται για χαριστική εξαίρεση ούτε για υποβάθμιση των απαιτήσεων. Πρόκειται για μια διαφορετική και αυστηρή διαδρομή αξιολόγησης, η οποία αναγνωρίζει ότι η επαγγελματική επάρκεια μπορεί να οικοδομηθεί και να αποδειχθεί με περισσότερους από έναν τρόπους.
Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι ακόμη και η επίσημη σελίδα της FUEDI για την Ελλάδα αναγνωρίζει ρητά τη δυνατότητα συμμετοχής στη διαδικασία πιστοποίησης επαγγελματιών χωρίς τίτλο ανώτατης εκπαίδευσης, όταν πληρούνται αυξημένες απαιτήσεις εμπειρίας σε ασφαλιστικές απαιτήσεις και στο loss adjusting, σε συνεργασία με κατάλληλα πιστοποιημένο εμπειρογνώμονα. Επομένως, η διεθνής και ευρωπαϊκή προσέγγιση είναι σαφής: το πτυχίο αναγνωρίζεται και έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, δεν μετατρέπεται όμως σε απόλυτο και αναντικατάστατο φίλτρο.
Το μήνυμα δεν είναι ότι πρέπει να επιλέξουμε ανάμεσα στη γνώση και στην εμπειρία. Ένας πραγματικά ικανός ασφαλιστικός πραγματογνώμονας χρειάζεται και τα δύο. Χρειάζεται τεχνική και ασφαλιστική κατάρτιση, επαγγελματική εμπειρία, ακεραιότητα, δεοντολογία, συνεχή εκπαίδευση και ικανότητα να αναλαμβάνει την ευθύνη της κρίσης του. Το πραγματικό ερώτημα είναι αν όλα αυτά αξιολογούνται συνολικά ή αν η επαγγελματική επάρκεια εξαντλείται στην ύπαρξη ενός τυπικού τίτλου.
Ίσως, λοιπόν, ήρθε η ώρα να ανοίξει και στην Ελλάδα μια ουσιαστική και δημόσια συζήτηση. Πώς θα προσελκύσουμε περισσότερους ικανούς ανθρώπους σε ένα τόσο απαιτητικό επάγγελμα; Πώς θα εξασφαλίσουμε ότι οι υποψήφιοι αξιολογούνται με γραπτά, δημόσια, αντικειμενικά και εκ των προτέρων γνωστά κριτήρια; Πώς θα αναγνωρίζεται η πραγματική επαγγελματική επάρκεια χωρίς να απαξιώνεται ούτε η ακαδημαϊκή γνώση ούτε η αποδεδειγμένη εμπειρία;
Όχι λιγότερη αυστηρότητα. Περισσότερη ουσία. Όχι χαριστικές πιστοποιήσεις. Ουσιαστική αξιολόγηση γνώσης, εμπειρίας, κρίσης και δεοντολογίας. Όχι ασαφή ή μεταβαλλόμενα κριτήρια. Διαφανείς κανόνες, ίση μεταχείριση και αποφάσεις έγγραφες, αιτιολογημένες και θεσμικά ελέγξιμες.
Η ασφαλιστική αγορά δεν χρειάζεται απλώς περισσότερους πραγματογνώμονες. Χρειάζεται τους σωστούς: ανθρώπους με γνώσεις και αποδεδειγμένη εμπειρία, με τεχνική επάρκεια και ασφαλιστική κατάρτιση, με ακεραιότητα, αντικειμενικότητα και ανθρωπιά, με σύγχρονες δεξιότητες και με την ικανότητα να στέκονται μπροστά σε μια πραγματική ζημιά και να αναλαμβάνουν την ευθύνη μιας τεκμηριωμένης επαγγελματικής γνώμης.
Γιατί ο πραγματικός εμπειρογνώμονας δεν αναδεικνύεται μόνο από τους τίτλους που έχει αποκτήσει. Αναδεικνύεται από τη γνώση, την εμπειρία, την ακεραιότητα και το έργο πάνω στα οποία μπορεί να στηρίξει την κρίση του.
Και αν η ασφαλιστική αγορά θέλει να καλύψει τα κενά του αύριο, οφείλει να αναρωτηθεί αν εξακολουθεί να αναζητά τους ανθρώπους που χρειάζεται με τα κριτήρια του χθες.
Eleftherios Eleftheriou
Quantity & Building Surveyor | Loss Adjuster
Co & Founder – techbuildings Ο.Ε.
