Με αφορμή τον πρόσφατο σεισμό των 5,1 ρίχτερ, του ρήγματος της Πάρνηθας που έγινε αισθητός στην Αθήνα και που ευτυχώς δεν επέφερε σημαντικές ζημιές και απώλειες ζωών, είναι σημαντικό και είναι θεωρώ πια ζήτημα άμεσης προτεραιότητας λόγω της συχνότητας και της δριμύτητας καταστρεπτικών φαινομένων, αλλά και ευκαιρία δεδομένης της πρόσφατης αλλαγής της κυβέρνησης και της διαφαινόμενης πρόθεσής της για μεταρρυθμίσεις χωρίς ιδεοληπτικές αγκυλώσεις, να συζητήσουμε και να σχεδιάσουμε ως κοινωνία παράλληλα με τις δράσεις πρόληψης, αποτελεσματικές και έξυπνες ενέργειες αποκατάστασης των ζημιών και ανασυγκρότησης συνεπεία φυσικών καταστροφών.

Εκτός του γεγονότος ότι η χώρα μας είναι η πιο σεισμογενής χώρα της Ευρώπης, οι κλιματικές αλλαγές που επηρεάζουν ολόκληρο τον πλανήτη δεν την αφήνουν ανεπηρέαστη . Οι θερμοκρασίες που γίνονται όλο και υψηλότερες, τα επίπεδα της θάλασσας που ανεβαίνουν συνεχώς, οι όλο και συχνότερες καταιγίδες, οι πλημμύρες, οι ξηρασίες και τα κύματα καύσωνα, είναι ήδη σήμερα απτά αποτελέσματα της αλλαγής αυτής που παρατηρούνται έντονα και στη χώρα μας. Αυτά όλα σε συνδυασμό με τις ανθρωπογενείς παρεμβάσεις που έχουν συντελεστεί και συντελούνται χωρίς ιδιαίτερη πρόνοια για την ασφάλεια των πολιτών, αυθαίρετες παρεμβάσεις, αποχαρακτηρίσεις δασών, οικοδόμηση χωρίς σχέδιο, υπερσυγκέντρωση πληθυσμών σε υπερμεγέθεις και συμπυκνωμένους αστικούς ιστούς, δημιουργούν ένα συνδυασμό αυξημένης επικινδυνότητας και στη χώρα μας.

Το Μάτι και η Μάνδρα είναι πρόσφατα χαρακτηριστικά παραδείγματα τρωτότητας. Παράλληλα, ο κίνδυνος από ένα μεγάλο σεισμό στην Ελλάδα κοντά σε αστικό ιστό είναι πάντοτε υπαρκτός λόγω της γεωφυσικής θέσης της χώρας μας στο σημείο επαφής των τεκτονικών πλακών, της Ευρασιατικής με την Αφρικανική και παρά το γεγονός ότι οι οικοδομικός κανονισμός αναθεωρείται συχνά μετά από κάθε μεγάλο σεισμό, δεν παύει η ηλικία των ήδη υφιστάμενων κατασκευών όπως μεγαλώνει να συσσωρεύει επιφορτίσεις από παρελθόντα σεισμικά γεγονότα αλλά και από την ίδια της γήρανσή τους, που έχει ως αποτέλεσμα να αυξάνεται η τρωτότητά των κατασκευών μετά από ένα νέο ισχυρό σεισμό.

Οι Έλληνες περάσαμε μια δεκαετία κρίσης στην οποία χάθηκε το μεγαλύτερο μέρος του ΑΕΠ. Η ανεργία αυξήθηκε, οι μισθοί μειώθηκαν και γενικότερα η δυνατότητα αποκατάστασης μετά από μια μεγάλη καταστροφή τόσο από μέρους των πολιτών όσο και του κράτους κατέστη ιδιαίτερα περιορισμένη. Η νοοτροπία που έχει εμποτιστεί στον Έλληνα πολίτη, ότι το κράτος οφείλει να του αποκαταστήσει οποιαδήποτε ζημιά στην περιουσία του μετά από μια φυσική καταστροφή τον οδηγεί σε αδρανοποίηση προς οποιαδήποτε ενέργεια πρόνοιας εκ μέρους του, ώστε αν κάτι πάει στραβά να έχει ένα πλάνο αποκατάστασης και ανασυγκρότησης. Παρόλο που η Ιδιωτική ασφάλιση έχει αναπτύξει λύσεις ακόμη και μέσα στην κρίση σε προσιτό κόστος, ο Έλληνας για πολλούς και διάφορους λόγους της ιδιοσυγκρασίας συμπεριλαμβανόμενης,- που δεν είναι της παρούσης να αναλυθούν-, επιλέγει να μην ασφαλίζεται, παρόλο που βλέπει ότι γείτονές του που είχαν καταστραφεί μετά από ένα ζημιογόνο γεγονός αποκατέστησαν τις ζημιές άμεσα με την συνδρομή των αποζημιώσεων από τις ιδιωτικές ασφαλιστικές εταιρίες. Έτσι μετά από κάθε γεγονός είτε πρόκειται για καταστρεπτική πλημμύρα, σεισμό, είτε πυρκαγιά, κατακλύζουν τις τηλεοράσεις μας πρόχειρα καταλύματα, πρόσωπα απεγνωσμένα και δυστυχία, τα οποία παραμένουν δυστυχώς για χρόνια καθώς η πολιτεία αποδεικνύεται ανήμπορη να τα αντιμετωπίσει. Ήδη ένα χρόνο μετά την πυρκαγιά στο Μάτι εξακολουθούν να ζουν 200 οικογένειες σε κατασκηνώσεις.

Η οργανωμένη πολιτεία λοιπόν οφείλει να λάβει άμεσα μέτρα και μέτρα δραστικά ώστε εκτός από την πρόληψη των καταστροφών να δημιουργήσει ένα ρεαλιστικό πλάνο αποκατάστασης και ανασυγκρότησης με τη χρήση όλων των διαθέσιμων εργαλείων.

Το ζήτημα της υποχρεωτικής κάλυψης του σεισμού έχει ήδη απασχολήσει την πολιτεία. Όπως ακριβώς είναι υποχρεωτική η κάλυψη αστικής ευθύνης οχημάτων, ή σκαφών αναψυχής και μάλιστα για ζημιές τρίτων, έτσι θα μπορούσε να γίνει υποχρεωτική η ασφαλιστική κάλυψη περιουσίας για να προστατευθεί το ίδιο συμφέρον των πολιτών που διαθέτουν περιουσία και μάλιστα σε ελάχιστο κόστος καθώς η διασπορά του κινδύνου σε ολόκληρη την ακίνητη περιουσία θα είχε ως αποτέλεσμα το κόστος κάλυψης του σεισμού να είναι αμελητέο σε σχέση με το υφιστάμενο κόστος του σεισμού με το οποίο επιβαρύνονται σήμερα συνειδητοποιημένοι από άποψη κινδύνου πολίτες.

Το μέτρο της υποχρεωτικότητας της κάλυψης του Σεισμού ή φυσικών φαινομένων, γιατί δεν είναι μόνο το φαινόμενο του σεισμού αυτό που απειλεί μαζικά τον πληθυσμό, είναι γνωστό εκ των προτέρων ότι θα γίνει αντικείμενο πολιτικής ή «ιδεολογικής» διαμάχης. Κάποιοι με αφέλεια θα μιλήσουν για σχέδιο Πινοσέτ στην ασφάλιση Περιουσίας, για δωράκια σε ιδιωτικές εταιρίες κτλ χωρίς όμως να έχουν ουδέποτε σκεφθεί ή να προτείνουν κάποιο εναλλακτικό σχέδιο που να μπορεί να εφαρμοστεί με τόση επιτυχία. Οι ιδιωτικές ασφαλιστικές εταιρίες οι οποίες με βάση το Solvency ελέγχονται πιο αυστηρά από τα κράτη, έχουν τη δυνατότητα να εκτιμούν κινδύνους, να τους αξιολογούν και τελικά να τους μεταφέρουν με επιτυχία σε οργανωμένες και αξιόπιστες αγορές. Έχουν τη δυνατότητα να προβαίνουν σε άμεσες εκταμιεύσεις μετά από ένα καταστρεπτικό γεγονός καθώς έχουν πρόσβαση σε αντασφαλιστικά κεφάλαια. Στο Μάτι οι ασφαλιστικές εταιρείες ανταποκρίθηκαν υποδειγματικά στις υποχρεώσεις τους προς τους ασφαλισμένους που επλήγησαν, θέτοντας σε λειτουργία ειδικούς μηχανισμούς υποστήριξης και εξυπηρέτησης και καταβάλλοντας αποζημιώσεις και προκαταβολές, με στόχο την όσο το δυνατό γρηγορότερη αποκατάσταση των ζημιών από την πρώτη στιγμή. Η μέση ασφαλισμένη ζημιά στο Μάτι ανήλθε σε 41.300 ευρώ, ποσό που θα ήταν αδύνατο για ένα πολίτη της μεσαίας τάξης, να έχει άμεσα διαθέσιμο για αποκατάσταση της ζημιάς του αλλά και για το κράτος να του διαθέσει ως αποκατάσταση. Μόνο οι ασφαλισμένες ζημιές ανήλθαν σε πάνω από 36 εκατομμύρια περίπου, ποσό που δεν υπάρχει η δημοσιονομική δυνατότητα να παρασχεθεί στους πληγέντες. Αν προσθέσει κανείς και τις μη ασφαλισμένες ζημιές το ποσό είναι πολλαπλάσιο. Συνεπώς όσοι, καθοδηγούν τους πολίτες σε ιδεοληπτικά χαρακώματα ενάντια σε οποιαδήποτε λύση εμπλέκει την ιδιωτική ασφάλιση που έχει αποδείξει ότι ανταποκρίνεται μετά από κάθε καταστρεπτικό γεγονός, είναι και συνυπεύθυνοι για την «μιζέρια» και τη δυστυχία που φέρει κάθε ζημιογόνα καταστροφή η οποία δεν αντιμετωπίζεται με υπάρχον σχεδιασμό.

Τεχνοκρατικά ο τρόπος που μπορεί να επιτευχθεί ο στόχος της διασποράς του κινδύνου σε μεγαλύτερο πλήθος ασφαλισμένων γιατί αυτός είναι ο στόχος, μπορεί να γίνει με δύο τρόπους.

Είτε με την υποχρεωτικότητα του μέτρου που προαναφέρθηκε, είτε με την παροχή αδιαμφισβήτητων κινήτρων. Η δεξαμενή του ΕΝΦΙΑ λόγω της σύνδεσής του με την ακίνητη περιουσία είναι μια μεγάλη ευκαιρία για να επιτευχθεί αυτή η διασπορά. Η φοροαπαλλαγή ασφαλίστρων Σεισμού και Φυσικών φαινομένων μειώνοντας ισόποσα τον φόρο ακίνητης περιουσίας ΕΝΦΙΑ, θα οδηγούσε τους πολίτες σε ασφάλιση της περιουσίας τους. Αυτή η πράξη θα προστάτευε τους πολίτες από το κόστος αποκατάστασης των καταστροφών συνεπεία φυσικών φαινομένων αλλά και την εκάστοτε κυβέρνηση από τη διαχείριση του πολιτικού κόστους μετά από μια καταστροφή για την οποία δεν υπάρχει η δημοσιονομική δυνατότητα αποκατάστασης.

Για την επιτυχία του εγχειρήματος χρειάζεται η συνδρομή κατάλληλων συμπεριφορικών Nudges δηλαδή, «σκουντηγμάτων» κατά των Thaler στους πολίτες. Για παράδειγμα η υποχρεωτική ηλεκτρονική υπογραφή στο ΤΑΧΙΣ εκ μέρους πολιτών ότι έλαβαν γνώση για την δυνατότητα φοροαπαλλαγής του ΕΝΦΙΑ λόγω σύναψης ασφάλισης έναντι κινδύνων Σεισμού και Φυσικών Φαινομένων και ότι σε περίπτωση που δεν κάνουν χρήση της ασφάλισης και της δυνατότητας φοροαπαλλαγής είναι αποκλειστικά υπεύθυνοι για την αποκατάσταση της περιουσίας τους σε περίπτωση ζημιάς από αυτά τα φαινόμενα, θα λειτουργούσε ευεργετικά για την επίτευξη της διασποράς. Το κράτος θα είχε όφελος από τη διασπορά της ασφάλισης γιατί έτσι το κόστος της θα ήταν φθηνότερο και συνεπώς μικρότερη η φοροαπαλλαγή από τον ΕΝΦΙΑ ανά πολίτη.

Το ζήτημα των φυσικών καταστροφών και του σχεδίου αποκατάστασης είναι έτσι όπως εξελίσσεται η διαμόρφωση του κλίματος μείζονος σημασίας που θα πρέπει να αντιμετωπίσει οργανωμένα το κράτος γιατί οι καταστροφές δεν προβλέπεται να μειωθούν τα επόμενα χρόνια. Αντίθετα αναμένεται επίταση της δριμύτητας και της συχνότητάς τους. Υπάρχουν αμέτρητα εργαλεία όπως η αντασφάλιση, τα Nat Cat bonds τα οποία οργανωμένα κράτη ήδη κάνουν χρήση, μειώνοντας το κόστος κάθε καταστροφής και χρησιμοποίησης των εξοικονομούμενων κονδυλίων σε άλλους παραγωγικούς τομείς.

Η Ελλάδα είναι χώρα ευπαθής, χωρίς υφιστάμενο σχέδιο ανασυγκρότησης και είναι στοίχημα για τη νέα κυβέρνηση η οποία στο ξεκίνημά της έχει δείξει αξιοσημείωτη πρόθεση να διορθώσει κακώς κείμενα ετών να ξεπεράσει μεροληψίες του παρελθόντος και να παραδώσει στους πολίτες ένα σώφρον και καινοτόμο σχέδιο ανασυγκρότησης μετά από καταστρεπτικά γεγονότα προσαρμοσμένο στην ελληνική πραγματικότητα, χρησιμοποιώντας τα σύγχρονα χρηματοοικονομικά εργαλεία διαχείρισης κινδύνου που χρησιμοποιούν και άλλες χώρες με στόχο την προστασία των πολιτών και το συνολικό όφελος της κοινωνίας.